هر یک از سخنان و کارهای انسان در خود او و دیگران انعکاسی به جای می گذارد. بسیاری از آنها ممکن است بدون قصد و التفات صورت گیرد، اما آثار و انعکاس آن بر دیگران قطعی است. عده ای را به موافقت و جمعی را به مخالفت می انگیزد. هر چند گقتار و رفتار آدمی از اعراض است،و به فنا می رود ولی آثار آن ممکن است تا زمانی دراز و حتی ادواری مدید بر جای ماند و نسل به نسل منتقل شود. البته این آثار در حیطه اختیار فاعل آن نیست ولی به هر حال از آثار و نتایج فعل اوست.

فعل انسان درست مانند ریگی است که به برکه ای افکنده می شود و بلافاصله در تک آب فرو می نشیند و از نظرها ناپدید می گردد، اما در پی آن دوایری زه وار بر سطح آب پدید می آید و مدتها بر جای می ماند. از اینروست که آدمی باید مواظب کار و گفتار خود باشد و بداند که هر سخنی یا کاری از او به ظهور می رسد، نتایجی خوش یا ناخوش به همراه خواهد داشت که آن نتایج از اختیار او بیرون است و نمی تواند بر آن احاطه یابد.

شرح جامع مثنوی معنوی